शौनकचा कट्टा..

  वर्ष १९५६. सुवेझ कालव्याने ऊर्जा भू-राजकारणाचा समतोल पूर्णपणे बदलून टाकला. ब्रिटन आणि फ्रान्सने सुवेझ कालवा ताब्यात घेण्याचा प्रयत्न केला. इस्राएलने युद्धात विजय मिळवला खरा पण या सगळ्यात ब्रिटन-फ्रान्सचे हकनाक नाक कापले गेले. भुराजकारणाचा ध्रुव अमेरिकेकडे सरकला.  अमेरिकेचे तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष ड्वाइट डी. आयसेनहॉवर म्हणाले होते, "अँथनी ईडन (ब्रिटनचे पंतप्रधान) इतके मूर्खपणाचे कृत्य करतील, यावर विश्वास बसत नाही." या एका वाक्यात पश्चिम आशियात युरोप नाही तर अमेरिका-इस्राएलचे वर्चस्व स्थापित झाल्याचे जणू घोषित झाले होते. आता जवळजवळ सात दशकानंतर हा प्रदेश पुन्हा एकदा धुमसतो आहे. इस्राएल-अमेरिकेने इराणवर हल्ले सुरु केले. प्रत्युत्तर म्हणून इराणने पश्चिम आशियातील अरब देशांवर हल्ले केले. होर्मूझच्या सामुद्रधुनीतून कच्च्या तेलाच्या जागतिक वाहतुकीपैकी एक पंचमांश वाहतूक होते. त्या सामुद्रधुनीवर आणि त्यातील व्यापारी मार्गावर नियंत्रण राखण्याची क्षमता इराणकडे आहे, आणि तोच सगळ्यात मोठा हुकुमाचा पत्ता खेळला.  होर्मूझची सामुद्रधुनी बंद करुन जगाच्या नाकी नऊ आणले आहेत. यामुळे जागतिक ऊर...

The modern geopolitics of energy was irreversibly shaped in 1956 at the Suez Canal. What began as an attempt by Britain and France to reclaim imperial control ended in strategic humiliation. The Suez Crisis not only marked the decline of European colonial power, but also announced the arrival of the United States as the dominant Western force in global affairs. In the aftermath of the crisis, a frustrated Dwight D. Eisenhower is said to have remarked of British Prime Minister Anthony Eden, “I just can’t believe that Anthony Eden is so stupid.” The bluntness captured a deeper truth: the age of European strategic autonomy had collapsed, replaced by American primacy. Over the decades, this dominance evolved into a firm strategic axis with Israel, shaping the politics of West Asia. Nearly seven decades later, the region is once again at the center of global turbulence. Escalating tensions involving Iran, targeted strikes, and the ever-present threat to the Strait of Hormuz have revived con...